İsrail, El-Halil'de Harem-i İbrahim Camiinin Ezan Okunmasını Sistematik Olarak Engelliyor

İsrail yönetimi, Filistin'in El-Halil kentinde yer alan Harem-i İbrahim Mescidi'nde ezan okunmasını engelleme stratejisini uygulamaya devam ediyor. Son iki ayda camide en az 10 gün boyunca ezan sesine izin verilmediği kaydedilirken, mescid idaresine yönelik kontrol gasp işlemlerinin yasal zemine oturtulmaya çalışıldığı ortaya çıktı.

Bölgeden gelen raporlara göre, İsrail ordusuna bağlı güvenlik birlikleri, Müslüman ibadetçilerin ezan çağrısı sırasında camiye erişimini engellemek için operasyon yürütüyor. Harem-i İbrahim Mescidi'nde ibadet özgürlüğünün kısıtlanmasını eleştiren uluslararası gözlemciler, bu uygulamaların caminin İslami kimliğini sistematik olarak zayıflatma amacı taşıdığını belirtiyorlar.

Filistin Vakıflar ve Din İşleri Bakanlığı'nın yaptığı açıklamalar, İsrail yönetiminin avlu üzerine yapı inşa etme ve gölgelikleri kaldırma bahanesiyle camiye erişimi düzenli olarak kapattığını doğruluyor. Bu projeler, özellikle Yahudi dini günleri ve bayramlar sırasında Müslümanların toplu ibadetini imkânsız kılacak şekilde planlanıyor.

1997 tarihli El-Halil Protokolü'ne göre, Harem-i İbrahim Mescidi'nin teknik ve hizmet yönetimi El-Halil Belediyesi, Filistin Vakıfları ile İmar Komitesi tarafından işletiliyordu. Ancak Ocak 2026'da İsrail Sivil İdare Yüksek Planlama Konseyi, bu yetkileri belediyeden alarak kendi kontrol mekanizmasına aktardı.

Gazeteci Nurettin Taşkesen'in analizine göre, belediyenin avlu kapalı yapısıyla ilgili talepleri reddetmesinin ardından alınan bu karar, "inşaat ruhsatı sürecini kolaylaştırma" gerekçesiyle meşrulaştırılmaya çalışıldı. Başka bir deyişle, teknik bir prosedür adı altında mescid üzerindeki Filistin hak ve yetkesi minimum düzeye indirildi.

İsrail'in aşırı sağ kanadından Maliye Bakanı Bezalel Smotrich, geçtiğimiz ay El-Halil kentinin idari yapısını temelden değiştiren bir adımı duyurdu. Smotrich, Oslo Anlaşmaları çerçevesinde 1997'de kararlaştırılan El-Halil Protokolü'nü feshettiğini açıklamış, bunu "Oslo Anlaşmaları'nın en saçma protokollerinden birini yıkma" şeklinde tanımladı.

Bu hamlenin ardından mescid avlusunun kapatılması projelerine hukuki engel kalmadığı için, İsrail yönetimi mimari müdahaleleri hızlandırmaya başladı. Göldeliklerin kaldırılması, avlunun üstü kapatılması ve iş makinelerinin Mescid-i Aksa'nın altında kazı yapması gibi uygulamalar, dini ve mimari yapılarda "değişim planı" stratejisinin parçası olarak değerlendiriliyor.

Mısır Dışişleri Bakanı Sameh Şukri, Amman'da düzenlenen Kudüs ve Kutsal Mekanları Destekleme Bakanlar Toplantısı'nda, Filistin davasının "tarihinin en tehlikeli dönüm noktasından geçtiğini" belirtti. Şukri, İsrail'in kutsal mekanlara yönelik ihlallerinin durumu kontrolden çıkaracağına işaret ederek, adil ve kalıcı bir barış olmaksızın bölgede istikrar sağlanamayacağını vurguladı.

Ürdün Dışişleri Bakanı Eymen es-Safedi ise "Mescid-i Aksa tüm alanıyla Müslümanlara mahsus bir ibadet yeridir" ifadesiyle Kudüs'teki statükonun korunması gerektiğini hatırlattı. Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Faysal bin Ferhan da, İsrail'in Filistin topraklarındaki tek taraflı uygulamaların geçersiz olduğunu belirtarak, Kudüs'ün adil bir barışın en önemli faktörü olduğunu vurguladı.

El-Halil'de yaşananlar, Gazze'deki silahlı çatışmayla eşzamanlı olarak Batı Şeria'da hukuki ve idari alanda gerçekleştirilen dönüşüm çabalarıyla örtüşüyor. İsrail yönetimi, protokolleri bir tarafa bırakarak, dini mekanlar üzerindeki yönetimi doğrudan kontrol altına almayı amaçlıyor. Ezan sesinin yasaklanması, avluların kapatılması ve hafriyat çalışmaları, bu stratejinin somut örnekleri olarak algılanıyor.