İstanbul Depremi 7'den Küçük Büyüklükte Gerçekleşebilir

Almanya merkezli Jeobilimleri Araştırma Merkezi (GFZ) tarafından açıklanan yeni çalışma, Marmara Denizi'ndeki deprem potansiyeline yönelik önemli bir tartışmayı gündeme taşıdı. Jeoloji Mühendisi Prof. Dr. Osman Bektaş, bu araştırmanın sonuçlarını değerlendirerek, İstanbul için konuşulan büyük deprem senaryosunda ezber bozucu bir ihtimal ortaya koydu: olası depremin şiddeti, bilim insanlarının daha önceki hesaplamalarından daha düşük seviyelerde kalabilir.

Fay Kırılmalarının Yönü ve Beklenti

GFZ tarafından yapılan incelemeye göre, Marmara Denizi'ndeki deprem fay hattında yer alan Batı Segmentleri, Orta Marmara Segmenti, Avcılar Segmenti, Adalar Segmenti ve Doğu Segmentleri ayrı ayrı analiz edildi. Araştırmanın temel bulgularından biri, fay kırılmalarının batı yönünden doğuya, yani İstanbul'a doğru belirli bir hız ve yönde ilerlediğini göstermesidir.

Bu bulgu, geçmiş on yıllık deprem hareketliliğinin İstanbul bölgesine yaklaşmakta olduğunu ve bölgenin deprem riski taşıyan bir coğrafya olduğunu bir kez daha ortaya koydu. Ancak deprem uzmanlarının asıl odak noktası Avcılar ve Adalar segmentleri olmuştur; çünkü bu bölgeler, İstanbul başta olmak üzere çevre ilçelere en yakın konumda yer almaktadır.

Sessiz Kayma Mekanizması ve Kritik Soru

Prof. Dr. Bektaş'ın vurguladığı ve bilim insanlarının tartışma konusu haline getirdiği husus, "creep" olarak bilinen sessiz kayma (aseismik kayma) mekanizmasının bu segmentlerde gerçekleşip gerçekleşmediğidir.

Marmara Denizi'nin jeolojik özellikleri, yüksek ısı akışı ve görece ince sismik kabuk yapısı göz önüne alındığında, yüzeyde kilitli görünen Avcılar ve Adalar segmentleri, derin katmanlarda yavaş ve sessiz bir kayma hareketi yapıyor olabilir. Bu tür bir hareket, deprem oluşturmadan (aseismik şekilde) fay hattında biriken gerilimin bir bölümünü boşaltabilir.

Eğer bu segmentler derinde sürünme (creep) yapıyorsa, gerilimin bir kısmı sessizce boşalacağından beklenen İstanbul depreminin büyüklüğü ortak yazarların öngördüğü gibi M7'den daha küçük olabilir.

Mevcut Deprem Potansiyeli Tahminleri

GFZ çalışmasında yer alan senaryolara göre, Avcılar segmenti yaklaşık 5,8 büyüklüğünde, Adalar segmenti ise yaklaşık 6 büyüklüğünde deprem üretme potansiyeline sahiptir. Ancak bu rakamlar, söz konusu segmentlerin yüzeyde tamamen kilitli olduğu varsayımına dayanmaktadır.

Eğer bu segmentlerin derinliklerinde gözardı edilen bir sessiz kayma mekanizması işliyor olursa, bu sayılar daha düşük seviyelere çekilebilir. Böyle bir senaryoda, Marmara Denizi'nde beklenen "büyük deprem" olarak anılan ve M7 veya daha yüksek büyüklükte öngörülen deprem, daha sınırlı bir şiddette gerçekleşebilir.

Henüz Kanıtlanmayan İhtimal

Deprem uzmanları, bu tür sessiz kaymanın varlığının kesin olarak doğrulanmadığını vurgularken, konuya cevap bulabilmek için kapsamlı bir araştırma sürdürmektedir. GPS ölçümleri, deniz tabanı gözlemleri, mikrodeprem veri analizi ve çeşitli modelleme çalışmaları devam etmektedir.

Avcılar ve Adalar segmentlerinin derin kesimlerde de kilitli olup olmadığını ya da aseismik şekilde enerji boşaltıp boşaltmadığını kesin olarak belirleyebilmek için, bu çalışmaların sonuçlanması beklenmektedir. Uzmanlar, kesin sonuçlara varılana dek Marmara'daki deprem potansiyeline ilişkin belirsizliğin devam edeceğini ifade etmektedir.