IBAN Mağdurları: 300 Bin Vatandaş Suç Örgütlerinin Kurbanı Oldu

Banka hesabını başkasına kullandırmak adıyla yüzlerce bin vatandaş ceza evlerindeki yıllarını saymaya başladı. Organize suç şebekeleri tarafından finansal okuryazarlığı düşük gençleri ve ev hanımlarını hedef alan bu sistem, 300 bini aşkın dosyayı hukuki belirsizliğin içine düşürmüş durumda. Asıl failler iz bırakmadan kaçarken, kurbanlar nitelikli dolandırıcılık suçlamasıyla ağır Ceza Mahkemelerine sürükleniyor.

Suç Mekanizması: Kurban Seçimi ve Tuzak

Suç örgütleri hedeflerini çok dikkatli seçiyor. Üniversite öğrencilerine "burs desteği" adı altında para yatıracaklarını söylüyor. Ev hanımlarına "evde iş imkanı" sunuyor. İşsizlere "hızlı kazanç" vaadiyle ulaşıyor. Yöntem son derece basit: IBAN numarası veya banka hesabı karşılığında küçük meblağlar sunuyor — çoğu zaman 100 ila 500 lira arasında değişen tutarlar.

Kandasız vatandaş hesabını verdiğinde, suç örgütleri bu hesapları yasa dışı bahis sitelerine para akış için veya dolandırıcılık ağına hızlıca para geçirmek için kullanıyor. Kayıtları kaybettirmek için hesaplara binlerce işlem yüklüyor. Sonrasında kayboluyor.

Vatandaş polisten habersiz. Bankası habersiz. Ta ki banka müfettişi veya savcı harekete geçene kadar.

Hukuki Çılgınlık: Kurban Mağdur Oluyor

Burada işin trajedisi başlıyor. Suç örgütünün faili, ana dolandırıcılığı yapan kişiler ve hesap sahibi — üçü de farklı yerde. Ama ceza sahibi sadece biri: Hesap sahibi.

Savcılıklar dosyaları "nitelikli dolandırıcılık" (Türk Ceza Kanunu 158. madde) kapsamında açıyor. Bu madde 3 yıldan 10 yıla kadar hapis cezasını öngörüyor. Başta hapsis, sonrasında banka hesaplarına bloke konuyor, vergi cezaları yazılıyor — hangi vergi cezası? Hesaptan geçen yasa dışı bahis parasının "gelir" sayılması üzerinden.

"Gençlerimiz, hiçbir bağlarının ve doğrudan menfaatlerinin bulunmadığı suçlar yüzünden 4 yıldan 10 yıla kadar hapis cezalarıyla karşı karşıya kalıyor. Ayrıca tüm banka hesaplarına konulan blokeler ve adlarına kesilen devasa vergi cezaları nedeniyle ekonomik yaşamları tamamen kilitleniyor." — CHP Genel Başkan Yardımcısı Dr. Gamze Akkuş İlgezdi

Bazı savcılıklar daha hafif cezalarla ilerliyorlar — 1 yıla kadar hapsis. Ama 50 bin vatandaş tutuklu durumda daha ciddi suçlamalar altında yargılanıyor.

400 Bin Dosya ve Vazgeçilen Çözüm

Adalet ve Kalkınma Partisi yönetimi durumun vahametini gördü. 12. Yargı Paketi içinde — 24 Haziran'da Meclis Adalet Komisyonu'nda görüşülecek olan paket — IBAN kiralama eylemini ayrı bir suç olarak tanımlamak istedi.

Plana göre: IBAN hesabını kullanan vatandaş, doğrudan nitelikli dolandırıcılık suçundan çıkarılacak, yerine müstakil bir "IBAN kiralama" suçu tanımlanacaktı. Bu suçun ceza aralığı 1 ila 3 yıl olacaktı — üçte bire düşmesi demek.

Ayrıca, mağdurların zararını karşılayan vatandaşlara ceza indirimi getirilmesi de düşünülüyordu. AKP kurmaylarının verdiği bilgilere göre, soruşturma ve kovuşturma aşamasında yaklaşık 400 bin dosya bu düzenleme ile etkilenecekti. Diğer bir deyişle, 50 bine yakın tutuklu hemen salınabilecekti.

Son Anda Paketten Çıkarıldı: Mağdurların Tepkisi

Ancak AKP milletvekillerinin son dakika kararıyla, IBAN düzenlemesi 12. Yargı Paketi'nden çıkarıldı. Tasarı ve IBAN maddesinin neden çıkarıldığına ilişkin resmi bir gerekçe henüz açıklanmadı.

Sosyal medyada "IBAN mağdurları" adı altında örgütlenen binlerce vatandaş bu kararı protesto etti. Mesajlar sertleşti: "AKP artık bizimle dalga geçiyor." Daha önceki dönemlerde yapılan benzer vaat ve geri adımlar hatırlatıldı.

Sözcü Gazetesi kaynağına göre, Adalet Bakanlığı önceden 300 bine yakın dosyanın bu düzenleme ile çözüme kavuşması beklenildiğini belirtmiş durumda.

Muasır Medeniyetler Standardı Ne Diyor?

Avrupa hukuk sistemlerinde, finansal okuryazarlığı düşük veya ekonomik zorluk içinde olanlara karşı böyle ağır cezalar nadir uygulanıyor. Genellikle, hesabı kullanan kişi "vesayet altında" sayıldığında (yani kandırılmış olduğunun kanıtı varsa) daha hafif muamele görüyor. Türk hukuk sistemi ise, IBAN kiralama eyleminin niyeti ne olursa olsun, normatif olarak aynı cezayı uygulamaya devam ediyor.

Bu, orantısızlık eleştirilerinin merkezinde duruyor.

Şimdi Ne Yapacak?

Dosyalar açık durumda. 12. Yargı Paketi'nin geri kalan maddeleri 24 Haziran'da Meclis Adalet Komisyonu'nda görüşülmeye başlayacak. IBAN maddesinin önerge ile pakete sonradan eklenmesi ihtimali henüz canlı. Alternatif olarak, ayrı bir kanun tasarısı hazırlanabilir — ancak bunun zamanı belirsiz.

Mağdurlar ve vasi çevreler, kararın geri alınması için baskıyı artırmaya hazırlanıyor. CHP ve diğer muhalefet partileri, konuyu Meclis gündemine taşıyan araştırma önergeleriyle süreci takip edecek.