Milyonların Beklediği Kademeli Emeklilik Sistemi Bütçe İyileştirmesiyle Adım Atabilir

Emeklilikte yaşa takılanlar düzenlemesinin ardından yeni bir yapısal reform beklentisine giren milyonlarca çalışan, kademeli emeklilik sistemiyle daha makul yaşlarda emekli olabilme umudunu taşıyor. Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sunulan ve ilgili komisyonlarda bekletilen yasa teklifleri, 1999 ile 2008 yılları arasında ilk defa sigortalı işe başlayan ve emeklilik çı kartı kaçıran büyük bir kitleyi hedef alıyor. Sistem içerisinde prim gün sayısı, yaş sınırı ve maaş hesaplamasında oluşan adalet problemi, artık çözülmesi kaçınılmaz bir sorun haline gelmiş durumda.

Sistemin Temel Sorunu: Prim-Maaş Dengesi Bozulmuş

Emeklilik sisteminin güncel yapısında ciddi çelişkiler bulunuyor. 30-40 yıl prim ödeyen bir çalışan ile sadece 10 yıl prim ödeyen bir çalışan neredeyse aynı maaşı alır hâle gelmiştir. Bu durum, sosyal güvenlik sisteminin temel ilkesi olan "prim-maaş eşleştirmesi" ilkesinin komplet bir şekilde işlemediğini ortaya koymaktadır.

Bunun yanı sıra, farklı sigorta kolları arasında da belirgin tutarsızlıklar görülüyor. Sosyal Sigortalar Kurumu (SSK) kapsamında çalışanlar 7.200 gün prim gün şartına tabi iken, Esnaf ve Sanatkarlar Sandığı (BAĞ-KUR) üyeleri 9.000 prim gün ile karşılaşmaktadır. Aynı şekilde, SSK ve BAĞ-KUR emekli aylıkları farklı kriterlere göre artırılırken, memur emekli aylıkları tamamen ayrı bir sisteme tabi bulunmaktadır.

EYT Yasalaştırması Sonrası Hızlanan Talep

2023 yılında Eylül 1999 öncesi sigorta girişi olan vatandaşlara sunulan emeklilik imkânı (EYT), neredeyse iki yıllık dönemde 2,6 milyon kişinin emekli olmasını sağlamıştır. Ancak bu rakamanın hazine üzerinde yaratmış olduğu mali yük oldukça ciddi olmuştur. Hazine ve Maliye Bakanlığı verilerine göre, EYT'nin sadece 2024 yılındaki maliyeti 724 milyar lirayı aşmış ve milli gelirin yaklaşık yüzde 2'sini oluşturmuştur.

Çalışanlar ve emeklilerin aktif-pasif dengesini bozan bu uygulamadan sonra, sistem içinde kalan ve EYT'ye hak kazanamayan milyonlarca çalışan, adil bir geçiş mekanizması talep etmeye başlamıştır. Bu baskı, kademeli emeklilik modelinin gündeme gelmesinin temel nedeni olmuştur.

Kademeli Emeklilik Modelinin Taslak Şartları

Öngörülen yeni sistem, kadın çalışanlar için 43 yaşından, erkek çalışanlar için ise 45 yaşından başlayan kademeli bir yaş sınırlaması içermektedir. Sigorta başlangıç tarihi ilerledikçe emeklilik yaşı da belirli bir düzen dahilinde yükseltilebilir. Prim gün sayısı konusunda ise 7.000 ile 7.200 gün arasında bir dizi önerilmektedir.

Söz konusu taslak, 1999 ile 2008 yılları arasında sigorta girişi olan sigortalıların mağduriyetini gidermek amacıyla hazırlanmıştır. Ancak bu hesaplamaların hayata geçebilmesi için gerekli bütçe analizlerinin tamamlanması şarttır. Bu nedenle Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Haziene ve Maliye Bakanlığı'nın ortaklaşa çalışmaları devam etmektedir.

Mali İyileşme Yeni Düzenleme Fırsatı Yaratıyor

Hazire ve Mali Koordinasyon Kurulu'nda paylaşılan son veriler, bütçe durumunun önemli ölçüde iyileştiğini göstermektedir. Altı aylık hazine nakit dengesinin geçen yılın aynı döneminde 1 trilyon 293 milyar liradan, bu yıl 1 trilyon 57 milyar liraya düştüğü belirtilmiştir. Daha önemlisi, faiz dışı nakit açığından faiz dışı fazlaya geçilmiştir. Geçen yılı aynı dönemde 270 milyar liralık faiz dışı açık bulunurken, bu yılın altı ayında 368 milyar liralık fazla kaydedilmiştir.

Bu mali iyileşme, politika yapıcılara sosyal harcamalara yönelik düzenlemelerde daha fazla manevra alanı sunmaktadır. Sistem içinde sıkışan ve adil bir geçiş mekanizması bekleyen çalışanlar için, gelecek aylarda somut adımlar atılabileceğinin işaretidir.

Beklentiler ve Sonraki Adımlar

Sistem dışında kalan ve EYT hakkından mahrum kalan çalışanlar, kademeli emeklilik düzenlemesinin 2026 yılında veya daha önce yasalaştırılmasını umut etmektedir. Siyasi çevreler, belirtilen mali rahatlamanın bu tür düzenlemelerin yapılmasında yardımcı olabileceğini ifade etmektedir. Ancak kesin bir tarih henüz açıklanmamıştır ve Meclis'teki diğer gündem maddeleriyle birlikte değerlendirilmesi beklenmektedir.