SGK'nın Geriye Dönük İncelemesi Milyonları Emeklilikten Mahrum Bırakabilir

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), 2013/11 sayılı Genelgesi temelinde geriye dönük incelemeler yürüterek, 18 yaş altında anne veya babaya ait işyerinde sigortalı gösterilen kişilerin sigortasını iptal etmeye başladı. Son beş yılda 12 bin 209 emeklilik başvurusu iptal edilen SGK, özellikle Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) kapsamındaki milyonlarca vatandaşın emeklilik planlarını tehdit ediyor.

Riskin Kapsamı ve Muaf Gruplar

Kamuoyunda yaşanan panik kısmen haksız. 18 yaş altında fabrika, market, restoran veya herhangi bir bağımsız işveren tarafından çalıştırılan ve sigortalı gösterilen kişilerin emeklilik hakları tamamen güvencede. SGK'nın inceleme ve iptal uygulaması sadece tek bir gruba yönelik: 18 yaş altında anne veya babasına ait işyerinde sigortalı olarak kayıt yaptırılanlar.

Bu gruptan muaf olanlar için endişelenecek bir durum bulunmuyor. Çalışma hayatına başka bir işverenin yanında başlayanların sigortalılık süresi ve emeklilik hakları hiçbir tehdit altında değil. Ancak aile işletmelerinde çalışanlar durum ciddi.

Hukuki Sorun: Mahkeme Onayı Eksikliği

Tartışmanın kökeninde 2013/11 Genelgesi yer alıyor. Söz konusu düzenlemeye göre, bir çocuğun anne veya babaya ait işyerinde sigortalı sayılabilmesi için vasi katılımıyla yapılmış ve hakim tarafından onaylanmış bir hizmet sözleşmesinin bulunması şart. 20-30 yıl önce bu resmi prosedür çoğunlukla takip edilmedi.

SGK, geriye dönük denetimde bu şartı taşımayan bildirimler hakkında geçersizlik kararı veriyor. İşin acı tarafı, bu incelemeler tam emeklilik aşamasında ortaya çıkıyor. Vatandaş primleri yıllar boyunca ödemiş, devlete güvenerek yaşantısını planlamış ama son dakikada "iptal" engeli ile karşı karşıya kalıyor.

EYT Kapsamındakiler En Ağır Yüküne Katlanıyor

8 Eylül 1999 tarihinden önce ilk sigorta girişi yapan EYT'iler, bu iptalle tamamen kurtuluştan mahrum kalabiliyor. Örneğin, 1995'te anne-babasının işyerinde sigortalı başlayan biri, EYT hakkını kazandığını düşünerek gün saymış olabilir. SGK bu başlangıcı iptal ettiğinde, ilk sigorta tarihi otomatik olarak ileriye kaymakta ve kişi EYT kapsamı dışında çıkmaktadır. Sonuç: emeklilik yıllarca erteleniyor.

Tehlike sadece sigorta başlangıcı ile sınırlı değil. Başka yerde işe başlayıp EYT hakkı kazanan fakat çalışma hayatının bir döneminde anne-babasının yanında geçen dönemleri olan kişilerin prim gün sayısı da etkilenebiliyor.

Gerçek İstatistikler

Kıdem Tazminatı ve Prim Gün Farkı

18 yaş altında çalışma süresi, emeklilik açısından prim gün sayısında tamamen sayılıyor, primleri geçerli kabul ediliyor. Ancak kıdem tazminatı hesabında durum farklı. Kıdem tazminatına esas olan süre, 18 yaşın doldurulduğu tarihten itibaren başlıyor. Yani 15 yaşında iş hayatına başlayan biri, kıdem hesabında 18 yaşından itibaren sayılıyor; o önceki üç yıl kıdem tazminatına dahil edilmiyor.

Ancak iptal kararları bu ince ayrımı göz ardı ederek tüm sigortalılığı ortadan kaldırabiliyor, bu durumda emeklilik için gerekli prim gün sayısını eksiğe çıkartabiliyor.

Mağdurlar Kimler?

• EYT kapsamında olup 1999 öncesi başlangıçlı olanlar: Emeklilik hakkını tamamen kaybetme riski en yüksek grup.
• Emekli olmuş kişiler: Bazıları yıllar sonra maaşlarının geri alınması tehlikesi ile yüzleşebiliyor.
• Emeklilik başvurusu sırasında reddedilen adaylar: Önü kesilen başvurular artıyor.
• Karışık çalışma hayatı olanlar: Başka yerde EYT hakkı kazanıp, arası aile işyerinde geçenler de olumsuz etkileniyor.