Yükseköğretim Kanunu'nda Akademisyenlere Güvenlik Soruşturması Getiriliyor

Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu'nda görüşülen Yükseköğretim Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi'nde, üniversitelerde akademik görev alacak personel için güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması hükümleri yer alıyor. Teklif aynı zamanda akademik sahteciliğe karşı cezaları sertleştiriyor ve bazı öğrenciler için geri dönüş imkanı sağlıyor.

Tasarının 25. maddesiyle getirilen düzenlemede, üniversitelerde görev yapacak akademisyenlerin atanmadan önce güvenlik ve arşiv soruşturmasından geçmeleri öngörülüyor. Bu adım, devletin güvenlik endişelerini yönetim alanında daha etkin bir şekilde ele almak amacıyla alınmış bulunuyor. Ancak muhalefet partileri, bu yetkinin uygulanma şekline ilişkin net kriterler bulunmadığını vurguluyor.

İYİ Parti Genel Başkan Yardımcısı Şenol Sunat, konuşmasında şu değerlendirmeyi yaptı: "Devlet elbette güvenliğini korumalıdır, buna kimsenin itirazı yok ama mesele güvenlik değildir, mesele bu yetkinin nasıl kullanılacağıdır?"

Tasarı ile akademik sahteciliğe karşı disiplin hükümleri genişletiliyor. Başkalarının yayın ve tezlerini unvan ya da derece almak için kullanan akademisyenler meslekten çıkarılabilecek. Aynı şekilde, bu tür usulsüz çalışmaları para karşılığı veya ücretsiz olarak başkası adına yapan, üreten veya aracılık eden akademik personel de aynı cezaya tabi tutulacak.

Bu düzenlemenin amacı, Türk akademisinin bilimsel çalışmalardaki kredibilitesini güçlendirmek ve etik standartları yükseltmek. Yeni hükümlerde, akademik emeğin ve çabanın korunması ilkesi merkeze alınıyor.

Tasarı ile farklı sebeple üniversiteden ilişiği kesilen öğrencilere dört aylık süre içinde geri dönme imkanı tanınıyor. Düzenleme hazırlık, ön lisans, lisans tamamlama, lisans ve lisansüstü düzeyde tüm öğrencileri kapsamına alıyor. Daha önceki afflardan yararlanmamış öğrenciler 2026-2027 eğitim-öğretim yılında okula başvurabilecek.

Ancak terör suçları, kasten öldürme, işkence, cinsel saldırı, uyuşturucu ticareti, sahte belge ve milli güvenliğe dair faaliyetler nedeniyle ilişiği kesilen öğrenciler affın kapsamı dışında bırakıldı. Polis Akademisi, Jandarma, Sahil Güvenlik ve Milli Savunma Üniversiteleri bünyesindeki askeri okullardan ayrılan öğrenciler de düzenleme kapsamında yer almıyor.

Yeni Yol Partisi Samsun Milletvekili Mehmet Karaman, tasarının yükseköğretim sisteminin temel yapısal sorunlarını çözmediğini, bunun yerine uygulamada ortaya çıkan sorunlara parça parça müdahale ettiğini belirtti. Karaman, "Türkiye'nin bugün ihtiyacı olan şey, birkaç maddelik teknik değişiklikler değil, yükseköğretimin geleceğine ilişkin güçlü bir vizyondur" diye konuştu.

Tasarıda olumlu yönler de bulunuyor: akademik etik ihlallerine karşı mücadele, öğrenci mağduriyetlerinin giderilmesi, bilimsel araştırmaların desteklenmesi ve uygulamadaki belirsizliklerin ortadan kaldırılması. Ancak muhalefet temsilcileri, bu düzenlemelerin üniversite özerkliği, hesap verebilirlik ve objektif kriterleri sağlamaya yeterli olmadığını savunuyor.

Tasarı ayrıca devlet üniversitelerine farklı ülkelerde kampüs açma ve tesis kurma yetkisi tanıyor. Bu sayede üniversiteler hem bulundukları ülkeye hem de Türkiye üniversite sınavını kazanan öğrencilere hizmet verebilecek. Birden fazla yükseköğretim kurumu da ortak ofis kurabilme imkanı sağlanıyor.