Moldova Anayasa Mahkemesi Gagavuz Özerkliğinin Seçim Yetkilerini Kaldırdı

Moldova Anayasa Mahkemesi, Gagavuz Özerk Yeri'nin 32 yıldır kullandığı seçim düzenleme ve merkezi yönetimden bağımsız karar alma haklarını ortadan kaldırdı. Karar, yaklaşık 250 bin nüfuslu Türk topluluğunun statüsünü zayıflatırken, Ankara'nın diplomatik sessizliği tartışma konusu haline geldi.

Mahkeme Kararının Kapsamı

Mahkemenin 23 Aralık 1994 tarihli Gagavuzya Özel Statü Yasası'nda yaptığı değişiklik, bölgenin adalet, içişleri ve bilgi yetkileriyle birlikte, bağımsız Merkez Seçim Komisyonu kurma hakkını da iptal etti. Bundan sonra seçimler, Moldova'nın ulusal seçim mevzuatı altında merkezi komisyon tarafından yürütülecek. Hukuk uzmanları, kararın özerklik yapısını tamamen ortadan kaldırmamakla birlikte, merkezi yönetimin denetim alanını önemli ölçüde genişlettiğini belirtiyor.

Tarihsel Bağlam: Atatürk'ün Talimatı ve Garantörlük

Gagavuz Türkleri, dilleri Türkçenin Oğuz grubuna mensup, inançları Hristiyan olmakla birlikte kültürü ve örfleri tamamen Türk olan bir topluluğtur. 1930'larda Mustafa Kemal Atatürk'ün talimatıyla yaklaşık 80 öğretmen, Gagavuz halkının ana dilini ve kimliğini korumak amacıyla bölgeye gönderilmişti. Gagavuzlar, Atatürk'e "Ata" adıyla hitap etmeye devam ediyor. Soğuk Savaş sonrasında Türkiye, Moldova'daki özerklik statüsünün sağlanmasında kilit rol oynamış ve söz konusu yapının bir nevi garantörü konumunda yerleşmiştir.

Ankara'nın Tepkisiz Kalması ve Muhalefet Eleştirileri

Emekli Tümamiral Cem Gürdeniz, karar sonrasında sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada: "Gagavuz Türklerinin Moldova içindeki özerk konumu Soğuk Savaş sonrası Türkiye'nin desteğiyle sağlandı. Türkiye bu özerkliğin bir nevi garantörüdür" ifadelerini kullanarak, Ankara'nın sessizliğini "Gagavuz Özerk Yerinin ABD, AB ve NATO çıkarlarına uygun şekilde adım adım aşındırıldığının açık göstergesi" olarak niteledi.

Gürdeniz, geçen yıl Gagavuz Başkanı Yevgenia Gutsul'un mahkum edilmesinde de Ankara'nın yanıt vermemesini eleştirmiş, bugünkü kararla birlikte Türk dışişlerinin tepkisizliğini vurgulamıştı. Zafer Partisi Genel Başkan Yardımcısı Fatih Eryılmaz ise, Dışişleri Bakanlığı'nın Suriye'deki Kürtleri "hamisi" olarak tanımlarken, Gagavuz Türklerinin haklarını savunmaktan uzak kalmasını çelişki olarak değerlendirdi.

Uluslararası Gözlem ve Gelecek Beklentiler

Avrupa, Türkiye ve dünyada yaşayan Gagavuz diasporası, gelişmeleri yakından izliyor. Uluslararası gözlemciler, kararın yalnızca seçim düzeninin ötesine geçerek, gelecekte Gagavuzya'nın diğer özerk yetkilerine dair yeni hukuki tartışmaları tetikleyebileceği görüşünü paylaşıyor. Konunun, bölgesel istikrar ve demokratik ilkeler çerçevesinde diyalog yoluyla çözümü, hem Moldova'nın iç barışı hem de geniş coğrafyada etnik azınlıkların hakları açısından önem taşıdığına işaret ediliyor.

Gagavuzya yönetimi, Mali Konseyi kanalıyla Moldova merkezi hükümeti ile görüşme süreçlerinin nasıl şekilleneceği, olası hukuki başvuruların yapılıp yapılmayacağı konusunun henüz açıklanmadığı bilinmektedir.