Şehirlerarası Otobüs Firmalarında İkram Krizi Başladı: Kek ve Bisküvi Kaldırıldı, Su Ücretli Olabilir

Şehirlerarası otobüs firmalarının gelir-gider dengesizliği derinleşiyor. Sektör temsilcileri, yakıt fiyatları, otoyol ücretleri, araç bakımı ve seyahat uygulamalarının komisyonları karşısında tutundukları ikram hizmetlerini adım adım azaltmak zorunda kaldıklarını belirtiyor. Bir yıl önce başlayan kek ve bisküvi kesintisinden sonra, sırada su ve içecek ücretlendirmesi bekleniyor.

Kars Otobüsçüler ve İşletmecileri Derneği Başkanı Mustafa Kıransal, 1.500 kilometre uzaklıktaki İstanbul hattında karşı karşıya olunan durumu somut rakamlara döktü. Aynı güzergâhta bilet fiyatı 2 bin 100 liraya kadar düştüğü halde, yalnızca köprü ve otoyol ücretleri 5-6 bin lirayı buluyor. Mazot litresi 80 lira, araç lastiği 30 bin lira, motor tamiri ise 600 bin liraya çıktı.

Bu muhasebe, otobüsçülerin neden ikram çeşitliliğini sınırlandırdığını açıklıyor. Kıransal, "Otobüsçüler can çekişiyor" diyerek, yapılan masraflar karşısında firmalar ve yazıhane çalışanlarının ekonomik kriz yaşadığını vurguladı.

Türkiye Otobüs İşletmecileri Federasyonu (TOFED) Malatya Şube Başkanı Eyüp Fatih Bay, sorunu bilinmeyen bir boyuta taşıdı: seyahat uygulamalarının bilet satışlarından aldığı yüzde 13 oranındaki komisyon. Bay'a göre bu platformlar hiçbir masraf üstlenmemesine karşın, yolcular bile aynı fiyat olmasına rağmen uygulamalardan bilet satın aldığında operatörler daha az gelir elde ediyor.

"Seyahat uygulamaları yüzde 13 komisyon alıyor, hiç ellerini sıcaktan soğuğa vurmadan. Uygulamalar bilet firmalarını 20 gün sonra gönderiyor. Otobüsler boş kalırsa her yerden kısıyor, ikramdan kısıyor." — Eyüp Fatih Bay, TOFED Malatya Şube Başkanı

Bilet gelirindeki bu kayıp, şirketleri maliyet kesintisine itmektedir. Araçlar dolu değilse, firmaların masraf azaltması kaçınılmaz hale gelmiştir.

Bir dönem uzun yolculukların vazgeçilmez unsurları olan kek, bisküvi, dondurma ve çeşitli atıştırmalıklar birçok şirketin sunduğu hizmetler listesinden çıkarıldı. Şu anda birçok firma yalnızca sıcak ve soğuk içecek ikramına devam ediyor, ancak bu dahi sınırlı hale gelmişti. Sektör temsilcileri, başında kek ve bisküvi olmak üzere katı gıda ürünlerinin dağıtımının bir yıldır durdurulduğunu belirttiler.

Bay, uçak yolculuğunda bile su satılırken otobüslerde "parayla ikram dönemi başlayacağı" konusunda uyardı. Bir başka deyişle, ayakkabısını çıkardığı uzun bir otobüs yolculuğunda yolcu, içecek almak için ödeme yapmak durumunda kalabilir.

Sektörün diğer unsuru olan yazıhane (bilet satış noktaları) çalışanları da aynı buhranı yaşıyor. Bay, "Yazıhaneciler perişan, bitti. Otobüsçüler de bitiyor" sözleriyle, tüm zincirin ekonomik çöküşe maruz kaldığını ifade etti. Arsa, enjeksiyon, silindir, vites gibi teknik parçalar gözle görülür fiyat artışı yaşarken, gelir tarafı sabit kalmış; bu da sektörü matah duruma sürüklemiştir.

Sektör temsilcileri, yakında otobüslerde su, çay, kahve gibi temel içeceklerin bile ücretli hale geleceğini tahmin ediyor. Eyüp Fatih Bay, "Otobüslerde suyu parayla satarlarsa kimse şaşırmasın" diye uyardı. Bu, hizmet kalitesinde köklü bir değişimi işaret etmektedir. Ayrıca, maliyet baskısı sürerse, araç bakım standartlarının da etkilenebilmesi ihtimali gündemde yer alıyor.