BYD'nin Türkiye Yatırımından Vazgeçmesi, 500 Milyon Dolarlık Vergi Kaybı Riskini Doğurdu

Çinli otomotiv devi BYD, geçen yıl Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan huzurunda imzaladığı 1 milyar dolarlık Türkiye yatırımından geri adım attı. Şirketin Başkan Yardımcısı Stella Li, mevcut olarak Macaristan'daki operasyonların birincil hedef olduğunu ve Avrupa'da hazır bir üretim tesisi bulunmasının planlandığını Reuters'e bildirdi. Manisa'da kurulması beklenen fabrika projesi henüz temel atma aşamasına gelmeden askıya alındı.

Temmuz 2024'te Dolmabahçe Sarayı'ndaki imza töreninde çekilen fotoğraflar, dönemin hükümetinin ne kadar ciddi bir yatırım beklentisinde olduğunu göstermişti. Ancak on aydan uzun süre geçmesine rağmen Manisa bölgesinde araştırma, harita çalışması ya da inşaat faaliyetine dair herhangi bir gelişme kaydedilmedi. BYD sözcüleri, projede belirlenmiş bir takvim olmadığını ve yatırımın aktif olmayan bir durum içinde bulunduğunu doğruladı.

Hükümetin İkna Çabaları Sonuçsuz Kaldı

Ankara, şirketin sözleşmeye sadık kalması için Cumhurbaşkanı seviyesinde müzakereler yürütse de, BYD yönetiminin kararını değiştiremedi. Hükümet, yatırımı teşvik etmek amacıyla Temmuz 2024'te Çin'den ithal edilecek otomobillere yüzde 40'lık ek gümrük vergisinden muafiyet sağlayan bir karar almıştı. Bu vergi istisnası sayesinde BYD, pazar payını önemli ölçüde artırmış ve 2024 yılında 8 bin 331 adet olan satışını 2025'te 45 bin 537'ye yükseltmişti. Ancak fabrika kurmama kararının ardından bu teşviklerin akıbeti belirsiz kalmıştır.

Türkiye için Ciddi Ekonomik Kayıp

Otomotiv analisti Selçuk Nazik, BYD'nin projeyi terk etmesinin sadece üretim kapasitesi kaybından öte, kamu finansmanı açısından stratejik bir darbe olduğunu belirtmiştir. Nazik'in hesaplamalarına göre yıllık 150 bin araç üretimi gerçekleştirilse, araç başına ortaya çıkacak vergi kaybı 7 bin 500 ila 11 bin dolar arasında değişebilir. Bu ölçüde bir fabrika operasyonunun iptal edilmesi halinde, toplam vergi geliri kaybı yaklaşık 500 milyon dolara ulaşabilir.

Proje öncesinde yapılan açıklamalarda, Manisa fabrikasının 2026 yılının sonunda üretim başlatması ve 5 bin kişiye doğrudan istihdam sağlaması planlanmıştı. BYD'nin yatırımdan çekilmesi, hem işsizlik endişesi hem de bölgesel kalkınma beklentilerini etkisiz hale getirmiştir.

BYD'nin Avrupa Stratejisi ve Türkiye'nin Konumu

BYD yönetiminin Macaristan'a odaklanması, Avrupa Birliği entegrasyon süreçleriyle bağlantılıdır. Macaristan'daki ilk Avrupa fabrikasının bu yıl sonunda üretime başlaması beklenmekte ve şirket bu merkez üzerinden Avrupa dağıtımını genişletmeyi planlamaktadır. Analitik değerlendirmelere göre gelecekte Türkiye pazarına gelen BYD araçlarının büyük kısmı Macaristan veya diğer Avrupa üretim tesislerinden tedarik edilecek, böylece Türkiye'nin yerel üretim merkezi rolü sorgulanır hale gelmiştir.

Nazik, BYD'nin fiyat avantajıyla Türkiye elektrikli otomobil pazarında hızlı bir pazar payı elde etmesine rağmen, fabrika yatırımı gerçekleştirmeyerek stratejisini değiştirdiğini vurgulamıştır. Bu durum, Türkiye'deki otomotiv ekosisteminin uluslararası yatırım çekme konusundaki riskleri ortaya koymaktadır.

Cayma Şartları ve Yasal Çerçeve Muğlak

Yatırım sözleşmesinde BYD'nin cayma koşulları, cezai maddeler ve geri ödeme yükümlülükleri gibi detaylar henüz kamuoyuna açıklanmamıştır. Hükümet, söz konusu anlaşmaya ilişkin ne tür bir mekanizmanın yer aldığını, şirketin sözleşme ihlali halinde hangi koşullara tabi olacağını resmi olarak açıklamadı. Bu hukuki belirsizlik, yatırımcı güvenini etkileme riski barındırmaktadır.