Fes'teki Ekonomik Büyüme İstihdam Kaybıyla Çatışıyor: Şehir Bölgenin Motoru Olmaya Devam Ediyor

Fes-Meknès bölgesinde ekonomik paradoks gözleniyor: işletme sayısında ve yaratılan değerde rekor artış yaşanırken, istihdam oranı gerileme gösteriyor. Gözden kaçırılması zor olan bu durum, bölgenin Fes şehri etrafında ne denli derinden yoğunlaştığını da ortaya koymakta.

Büyüme Rakamlarının Arka Planı Fes-Meknès'in ekonomik göstergeleri çelişkili bir tablo sunuyor. Resmi vergilendirme sistemine kayıtlı şirket tabanı, 2024 yılında 4 bin 268 yeni işletmeyle genişledi. Bu rakam, bir önceki yıla kıyasla yüzde 3,9'luk bir artışı temsil ediyor. Aynı dönemde şirket tasfiyesi ise yüzde 6,6 oranında azaldı; sadece 1 bin 32 işletme faaliyetlerini durdurdu. Ancak istihdam cephesinde durum farklı bir görünüm sergiledi. Bölgede çalışan sayısı 303 bin 136'dan 299 bin 587'ye indi. Bu, toplam istihdam kaybının yüzde 1,2'ye ulaştığı anlamına geliyor. Dikkat çekici olan nokta şu: işletme sayısı artarken, bu işletmelerin çalışan bulundurma kapasitesi zayıfladı. Değer Yaratması Hızlı Arttı Ekonominin gerçek genişlemesini gösteren "katma değer" metriğinde ise çarpıcı bir ilerleme kaydedildi. Bölgenin 2024 yılında yarattığı net ekonomik değer 16 milyar 900 milyon Marakeş dirheme ulaştı. Bir önceki dönemle karşılaştırıldığında bu, yüzde 20,4'lük bir değerlendirmedir. 2017'den bu yana kümülatif büyüme ise yüzde 67,8 olarak hesaplanmıştır. İşletmelerin toplam ciro rakamı ise 97 milyar drheme çıkmıştır. Buna, yüzde 8,4'lük yıllık bir eklenti gerçekleşmiştir. İhracat cephesinde de 13 milyar 200 milyon dirhemlik bir hacim oluşmuştur ve bu rakam, ülkenin toplam ihracat değerinin yüzde 2,5'ini oluşturmaktadır; yıllık artış oranı yüzde 10,4'tür. Fes Şehrinin Egemen Konumu Bölgesel ekonomik aktivitesinin dağılımı, alarmlar çalan bir yoğunlaşma eğilimi göstermektedir. Fes prefektürü, yalnızca nüfusu değil, ekonomik hareketliliğinin de merkezi haline gelmiştir: - Aktif işletmelerin yüzde 50,6'sı Fes'te yer almaktadır - Bölgenin yüzde 59,2'lik ciro payı tek şehirde toplanmıştır - Kayıtlı istihdamın yüzde 51,2'si Fes'tedir Diğer ilçe ve prefektürlerde istihdam azalırken, Fes bunun tersine bir yüzde 3,6 artışı kaydetmiştir. Bu durum, bölgenin diğer merkezlerinin zayıfladığını, ekonomik enerji ve kaynaklarının Fes'e doğru çekildiğini düşündürmektedir. Ticaret ve İnşaat Öncü Sektörler İmalat sanayii ve ticarete dağılmış şirket tasfiye edilen işletmelerin yarısından fazlası bu iki sektörde faaliyet göstermektedir. Ticaret sektörü bölgenin toplam cirolarının yüzde 36,6'sını oluşturarak başat endüstri konumundadır. Sanayi ve hizmetler de ekonomik çeşitliliği desteklese de, ticaretin ağırlığı kuşkusuzdur. İddialar ve Yapısal Sorular Kaynaklarda açıkça belirtilmemekle birlikte, bu göstergeler çeşitli yorumları davet etmektedir. Artan şirket sayısı, otomasyona doğru bir geçişi veya daha düşük istihdam yoğunluklu işletmelere kaymayı işaret edebilir. Aynı zamanda, değer katmasındaki yüksek artış, mevcut işgücünün daha verimli kullanıldığını da ima etmektedir. Fakat bu durumun uzun vadede bölgenin geri kalan kesimlerinin "dışlanma" riskini taşıyıp taşımadığı henüz resmi kaynaklarda tartışılmamıştır.