Hürmüz Boğazı Anlaşmasında İran'ın Gizli Kazancı: Geçiş Ücreti Sistemi

ABD Başkanı Trump ile İran yönetimi tarafından 19 Haziran'da İsviçre'de imzalanmak üzere olan mutabakat, Hürmüz Boğazı'ndan geçiş koşulları konusunda başlangıçta verilen taahhütlerden önemli ölçüde farklı bir rejim getiriyor. Trump'ın "boğazdan serbest geçiş" vaadinin aksine, müzakerelerin son anında yapılan metinsel değişiklikler, İran'a ücret toplama hakkını korumuş durumda.

Anlaşmanın Ana Satırları

Yaklaşık üç ay süren çatışmayı sona erdireceği belirtilen mutabakata göre, dünya petrolünün yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'ndan ilk 60 gün boyunca hiçbir ücret talep edilmeyecek. Trump bu dönem zarfında, petrol tankerlerinin boğazı serbest bir şekilde kullanabileceğini, alternatif rotaların da açık kaldığını belirtmiş ve bunu bir zafer olarak sunmuştur.

Ancak İran Devlet Haber Ajansı Fars'ın bildirdiğine göre, mutabakat zaptının son safhasında önemli değişiklikler yapılmıştır. Buna göre boğazdan geçişin yönetimi İran ve Umman'ın sorumluluğunda olacak, 60 gün sonrasında ise İran geçiş hizmetleri karşılığında ücret talep edebilecektir.

İran'ın Gizli Kazancı: Servis Ücretleri

İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü İsmail Bekayi, yapılan açıklamada "İran geçiş ücreti talep etmemektedir" demesine rağmen, bir sonraki cümlede önemli bir istisna getirmiştir: "Seyrüsefer hizmetleri, çevre koruma, sigortalar ve diğer denizcilik hizmetleri karşılığında gerekli ücretleri tahsil edecektir."

Bu ayrım kritik önem taşımaktadır. Resmi söylem "geçiş ücreti" olmadığını vurgularken, pratik anlamda gemiler boğazdan güvenli bir şekilde geçmek için İran'ın sağladığı hizmetler için ödeme yapacaktur. Tankerler ve ticari gemiler, boğazı geçmek için İran ile iletişim halinde bulunmak ve kesintisiz seyrüsefer hizmetleri almak zorunda kalacaktur.

Mutabakatın Ekonomik Boyutu

Anlaşmaya göre İran, dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması ve petrol ticaretine getirilen uluslararası yaptırımların kaldırılmasını da elde etmiştir. Bu iki kazanç, boğazdan sağlanacak servis gelirleriyle birleştiğinde, İran'ın çatışmadan ekonomik olarak önemli ölçüde yararlanacağını göstermektedir.

Tahran sokaklarında yapılan röportajlarda, halkın büyük çoğunluğu anlaşmayı olumlu karşılamış, barışın enflasyon ve döviz kurlarının düşürülmesine yardımcı olacağını belirtmiştir. Ancak bazı Tahran sakinleri, ABD'nin geçmişte iki kez müzakere sırasında saldırıya geçtiğini hatırlatarak, anlaşmanın uygulanması aşamasında dikkatli kalınması gerektiğini vurgulamıştur.

Trump'ın Açıklamalarıyla Çelişki

ABD Başkanı, anlaşma öncesinde "çoğu petrol yüklü gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan ayrılmaya başladığını" ve boğazdan serbest ve güvenli bir şekilde geçişin sağlandığını açıklamıştır. Ancak mutabakat metninin son haline göre, 60 gün sonunda bu koşullar ortadan kalkacak, İran'ın ücretlendirme ve hizmet yönetimi sistemi tam olarak uygulanmaya başlayacaktır.