Yargıtay'ın Çıraklık Kararı Emeklilik Süreleri Tartışmasını Alevlendirdi

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin çıraklık sigortası konusundaki kararı, uzun yıllardır çıraklık döneminin emeklilik hesabına dahil edilmesi için mücadele eden binlerce kişide hem hayal kırıklığı hem de hukuki umut yarattı. Mahkemenin "eksik inceleme" gerekçesiyle iş mahkemesi kararını bozması, sosyal güvenlik haklarının korunması konusunda yeni bir duyarlılık göstermekle birlikte, sorunu tam anlamıyla çözmediği açık.

Yargıtay Kararının Temel Ayırımı

Davaya konu olan olayda, 16 yaşında bir çırak olarak işe başlayan bir kişi, çalıştığı kurumda tamamen üretim faaliyetlerine katıldığını ileri sürerek, bu sürenin emeklilik hesaplarına sayılması için dava açmıştı. İlk derece mahkemesi, çalışmanın "meslek öğrenme" olarak değerlendirilemeyeceğini belirterek davayı kabul etmişse de, Yargıtay bu kararı bozmuştu.

Yargıtay'ın temel vurgusu şu olmuştu: Çıraklık sözleşmesinin asıl amacı meslek ve sanat öğretilmesi olmakla birlikte, eğitim ikinci plana itilerek tamamen fiili üretim yapılıyorsa, bu durumda çıraklıktan söz edilemez. Söz konusu çalışma normal iş sayılmalı ve hizmet tespitinin her detayı mahkeme tarafından araştırılmalıdır.

Sorunun Gerçek Yüzü: Sigorta Sistemi

Ancak Yargıtay kararı, okuyucu mesajlarında görüldüğü gibi, aslında daha köklü bir soruna işaret ediyor. Mevcut durumda çıraklık ve staj süreleri emeklilik hesaplarına sayılmıyor çünkü bu dönemlerde emeklilik primi ödenmemiş olur.

Çıraklık veya stajyer döneminde işverenler tarafından ödenen primlerin türü bellidir: İş kazası, meslek hastalığı ve genel sağlık sigortası primleri. Bu kombinasyona "staj sigortası" denilir ve amacı, işyerinde meydana gelebilecek kaza veya hastalıklardan koruma sağlamaktır. Emeklilik hesaplarında süre sayılabilmesi için ise "uzun vadeli sigorta" olarak tanımlanan malullük, yaşlılık ve ölüm sigorta koluna prim yatırılması gerekir. Bu prim yatırılmadığı için, yasal olarak staj süreleri emeklilik için geçerli sayılmaz.

Sigorta başlangıcı tarihi, uzun vadeli sigorta priminin yatırılmaya başlandığı tarih olarak kabul edilir. Örneğin, bir kişi 2023 Şubat'ında staj yapmış ancak 2025 Şubat'ında normal işçi olarak işe başlamışsa, emeklilik hesabı 2025 Mart'tan itibaren geçerlidir. Staj döneminin emeklilik hesaplarına dahil edilmesi için kanuni düzenleme yapılması zorunludur.

Kanuni Çözüm Beklentileri

Habertürk'ten alınan yorum verilerinde, okuyucuların çoğunluğu bu sorunun sadece mahkeme kararlarıyla çözülemeyeceğini, yasal düzenleme yapılması gerektiğini vurgulamıştır. Hürriyet yazarı ise, bu konuda açılan davalar "ne ilk ne de son olacağı"nı belirtmiştir.

Yargıtay kararında sosyal güvenlik hakkının Anayasal güvence altında olduğu vurgulanmış, mahkemelerin tarafların sunduğu kanıtlarla yetinmeyip gerek gördüğünde kendi araştırmalarını yapması gerektiği kaydedilmiştir. Ancak bu yöntemle bile fiili çalışma ile meslek eğitiminin ayrımı yapılması oldukça zordır.

Kadın Çalışanlar İçin Kısmi İstisna

Mevzuatta ilginç bir ayrıcalık bulunmaktadır. Doğum yapan kadın çalışanlar için belirli şartlar altında staj sürelerinin emeklilik hesaplarına dahil edilmesi mümkündür. Ancak bu durum da sınırlı ve özel koşullara bağlıdır.

Soruda Kalanlara Dair Belirsizlikler

Yargıtay'ın açık bıraktığı kapı, dava açanlar için tam bir çözüm anlamına gelmemektedir. Mahkemenin yeni işe başlayan, hiç iş deneyimi olmayan genç bir çırağın nasıl üretim faaliyetine katıldığı, hangi işleri yaptığı, bu yeterliliğe nasıl sahip olduğu gibi soruları ayrıntılı araştırması beklenmektedir. Bunun için işverenin tüm belge ve kayıtlarının, Sosyal Güvenlik Kurumu'nda bulunan dosyasının, ücret bordroları ve puantaj kayıtlarının mahkemeye sunulması gerekir.