Türkiye Ekonomisinde İhracat Krizi Büyümeyi Yavaşlatıyor

Türkiye ekonomisinin ilk çeyrekte yüzde 2,5 oranında büyümesi, Goldman Sachs, Citi, EBRD ve OECD gibi önemli uluslararası kurumları büyüme tahminlerini aşağı yönlü revize etmeye itmiştir. Analistler, zayıf gelen verinin temel nedenini ihracattaki sert daralma ve dış talepteki bozulma olarak gösterirken, ekonominin temelden daha zayıf olduğu uyarısında bulunmaktadır.

İhracat Krizi ve Rekabet Gücü Sorunu

İlk çeyrekte yıllık bazda ihracat yüzde 12,7 oranında daralmıştır. Bu düşüş, yalnızca küresel talepteki zayıflığın değil, aynı zamanda Türk Lirası'nın reel değerini güçlü tutan politikalarla artan rekabet gücü kayıplarının da göstergesidir. Uluslararası analistler, bu eğilimin Türkiye'nin dış ticaretteki esnekliğini sınırladığını belirtmektedir.

Dış talepten kaynaklanan bu baskı, büyümeyi çeytek çeyteğe sadece 0,07 oranında artırmıştır—teknik olarak durgunluk sınırında. Bir önceki çeyreğe göre aylık büyüme oranı yüzde 0,1 seviyesinde kalmıştır.

İç Talep Yavaşlıyor, Ancak Dış Ticaret Açığı Genişliyor

Hükümetin enflasyonla mücadelede uyguladığı program çerçevesinde iç talep kontrol altına alınmaya başlamıştır. İç talebin büyümeye katkısı 2025 son çeyrekten bu çeyreğe 4,5 puandan 3,9 puana düşmüştür. Buna rağmen, bu yavaşlama ihracat artışıyla telafi edilememiştir.

Goldman Sachs ekonomistleri Clemens Grafe ve Başak Edizgil, yazılarında "Zayıf ihracat ve güçlü iç talebin birleşimi, çekirdek ticaret açığının genişlemesine neden oluyor" ifadesini kullanmışlardır.

Citi analisti İlker Domaç, açıklanan GSYH rakamlarının altında yatan temel ekonomik faaliyet gerçekliğine dikkat çekmektedir. Analiz bulgularına göre, ekonominin haber gösterdiğinden daha zayıf durumda olması ihtiyatı arttırmaktadır.

Sektörel Görünüm: İmalat Sanayisinin Daralması

Ekonominin uzun vadeli büyüme kapasitesini belirleyen sanayi sektörü yeniden daralma bölgesine girmiştir. İmalat sanayisi yüzde 0,8 oranında daralmıştır. Tarım yüzde 4,6, bilgi ve iletişim faaliyetleri yüzde 9,5 büyürken, bu hizmet sektörleri büyümeyi taşıyamaz hale gelmektedir.

Üretken sektörlerdeki bu zayıflama, sürdürülebilir ve kaliteli bir büyüme modelinin kurulmasında ciddi engel teşkil etmektedir. Finans, gayrimenkul ve inşaat gibi sektörler sırasıyla yüzde 3,5, 3 ve 3,2 oranında büyürken, bu büyüme modeli yapısal sorunları kapatmaya yetersiz kalmaktadır.

Uluslararası Kurumların Revize Edilmiş Tahminleri

Goldman Sachs, 2026 yılı büyümesini yüzde 2,7 olarak hesaplamıştır. Merkez Bankası'nın finansal koşulları sıkılaştırmak zorunda kalabileceği ihtimalini göz önüne alındığında, bu oran daha da düşebilir. Citi ise Türkiye'nin 2025'te yüzde 3,6 büyüdükten sonra bu yıl yüzde 2,5'te kalacağını beklemektedir.

OECD ve EBRD de benzer temkinli bir duruş sergilemektedir. Analistler, verimlilik artışının düşüklüğü ve yapısal göstergelerdeki bozulmanın belirsizliği arttırdığını belirtmektedir. Kurumlar, ödemeler dengesi görünümünün bozulması ve enerji fiyatlarındaki dalgalanmaların merkez bankasını daha sıkı politikalara zorlayabileceğini öngörmektedir.

Hükümetin Müdahale Çabaları

Yetkililer, bu duruma yanıt olarak ihracatçılar için kurumlar vergisini yarıya indirmiş, Türk Lirası'nı devalüe etmiş ve son dönemde kredi büyüme sınırlamalarını sıkılaştırmıştır. Son uygulanan kredi kısıtlaması, geçmiş önlemlere göre daha anlamlı olarak değerlendirilmektedir.

Ancak Goldman Sachs analizi, geçmişteki benzer kısmi kredi kısıtlamalarının görece etkisiz kaldığını belirtmek suretiyle, bu kez alınan önlemlerin ne ölçüde sonuç vereceği hakkında belirsizlik yaratmaktadır. İthalatı kısmanın yanında rekabet gücünün güçlendirilmesi gerekliliği vurgulanmaktadır.