Yargıtay, İş Kanunu Kapsamı Dışındaki Çalışanlara da İhbar Tazminatı Hakkı Tanıdı

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, İş Kanunu'nun 4. maddesine göre istisna kapsamındaki çalışanlara da ihbar tazminatı hakkının doğabileceğini kabul etti. Bursa'da bir at çiftliğinde çalışan Z.M. ve S.M. çiftinin işten haksız biçimde çıkarılmasıyla başlayan dava, Türkiye'deki milyonlarca tarım işçisi ve ev hizmetleri çalışanı için dönüm noktası niteliğinde bir karar ile sonuçlandı.

Olayın Başlangıcı

Davaya konu olayda, S.M. çiftlikte 15 at, 1 inek ve iki köpeğin bakımından, ahır temizliğinden ve bahçe işlerinden sorumlu olarak çalışırken, eşi Z.M. yemek ve ev işleriyle görevlendirilmişti. Çift, yaklaşık beş yıl boyunca kesintisiz olarak çalışmalarına rağmen, herhangi bir bildirim yapılmaksızın işlerine son verildi. Bunun üzerine, kıdem ve ihbar tazminatları ile fazla çalışma ücreti, hafta tatili, ulusal bayram, genel tatil ve yıllık ücretli izin alacaklarının tahsilini talep ederek mahkemeye başvurdular.

İlk Derece Mahkemesinin Reddi

Davacı çiftin taleplerine karşı çiftlik sahibi, S.M.'nin seyis (hayvan bakıcısı) olarak, Z.M.'nin ise ev hizmetlerinde çalıştırıldığını ve bu iş kollarının 4857 sayılı İş Kanunu'nun 4. maddesinin (e) bendine göre kanun kapsamı dışında kaldığını savundu. Davalı taraf ayrıca, çalışanların günlük iş yükünün sınırlı olduğunu ve boş zamanlarının bulunduğunu öne sürdü.

1. İş Mahkemesi, davacıların yaptığı işlerin niteliği gerekçesiyle davanın reddine hükmetti. Mahkeme, seyis ve ev hizmetlerinin İş Kanunu kapsamında değerlendirilemeyeceği yönünde karar verdi.

Yargıtay'ın Dönüştürücü Kararı

Temyiz mercii olarak devreye giren Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, dosyayı detaylı inceledikten sonra farklı bir sonuca vararak oy birliğiyle karar verdi. Yüksek Mahkeme, davacıların iş sözleşmelerinin işveren tarafından feshedildiğini kabul etti, ancak işverenin fesihte haklı nedenin ispatlanamadığını vurguladı.

Kritik kararında, Yargıtay şu değerlendirmeyi yaptı: İş Mahkemesi sırasında dinlenen tanık beyanları, fesih sürecine ilişkin somut bilgi içermiyordu. Davalı işveren, davacıların devamsızlık yaptıklarını iddia etmelerine rağmen, bunu ispatlayacak herhangi bir devamsızlık tutanağı sunmamıştı. İş sözleşmesi belirsiz süreli kabul edilince, Türk Borçlar Kanunu hükümlerinin devreye girmesi gerekti.

Yargıtay'ın en önemli bulgusu şuydu: İşin İş Kanunu kapsamı dışında kalması halinde dahi, iş ilişkisinin belirsiz süreli bir sözleşmeye dayandığı durumlarda ihbar tazminatı hakkının doğabileceği. Karar, kıdem tazminatı şartları oluşmasa bile ihbar tazminatının hesaplanarak hüküm altına alınması gerektiği ilkesini ortaya koydu.

Karar Neleri Değiştiriyor?

• Tarım işçileri: Hayvancılık, arıcılık, balık üretimi gibi tarım faaliyetlerinde çalışanlar artık işten çıkarılma halinde ihbar tazminatı talep edebilecek.
• Ev hizmetleri çalışanları: Temizlik görevlileri, çocuk bakıcıları, yaşlı bakıcıları ve benzeri görevlerde çalışanlar da korunacak.
• Fesih koşulu: İşverenin işçiyi haksız biçimde çıkarması halinde, kanun kapsamı dışında olsa bile tazminat ödenmesi zorunlu olacak.
• İspat yükü: İşveren, fesihte haklı bir nedeni olduğunu kanıtlamak zorunda — aksine delil sunamazsa tazminat ödemek gerekir.

Milyonlarca Çalışan Etkilenecek

Bu emsal karar, Türkiye'de resmi kayıtlara göre çalışan tarım işçileri, bahçıvan, hayvancılık işçileri ve ev hizmetleri çalışanlarının yasal korunmasını önemli ölçüde genişletiyor. Daha önce işten çıkarıldıkları takdirde hiçbir tazminat alama hakkı olmayan bu meslek grupları, artık mahkeme kararıyla koruma altına girdi.

Yargıtay kararı, işverenlerin keyfi fesihleri sınırlamada etkili bir araç haline geldi. Özellikle işçi-işveren anlaşmazlığının yaygın olduğu tarım ve ev hizmetleri alanında, çalışanların hukuki dayanağı kuvvetlendirildi.